Luật hôn nhân gia đình 2025 – 2026: Kết hôn, ly hôn, quyền nuôi con, chia tài sản

Luật Hôn nhân và Gia đình là nền tảng pháp lý điều chỉnh các quan hệ giữa vợ và chồng, cha mẹ và con, cũng như nhiều vấn đề liên quan đến tài sản, cấp dưỡng, nghĩa vụ gia đình và giải quyết tranh chấp. Đến năm 2026, văn bản cốt lõi vẫn đang được áp dụng là Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, có hiệu lực từ ngày 01/01/2015.

Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan, có hệ thống về những nội dung quan trọng nhất của pháp luật hôn nhân và gia đình hiện hành để người đọc tiếp cận các chủ đề chuyên sâu như điều kiện kết hôn, thủ tục đăng ký kết hôn, ly hôn đơn phương, quyền nuôi con, chia tài sản và cấp dưỡng.

Mục lục

1. Luật Hôn nhân và Gia đình là gì?

2. Nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình

3. Điều kiện kết hôn hiện nay

4. Các trường hợp bị cấm kết hôn

5. Thủ tục đăng ký kết hôn năm 2026

6. Quyền và nghĩa vụ của vợ chồng

7. Thủ tục ly hôn năm 2026 cần những gì?

8. Làm sao để giành quyền nuôi con khi ly hôn?

9. Tài sản chung, tài sản riêng của vợ chồng

10. Chia tài sản khi ly hôn theo nguyên tắc nào?

11. Bảng so sánh ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương

12. Checklist hồ sơ thường cần chuẩn bị khi ly hôn

13. Khi nào nên nhờ luật sư hôn nhân gia đình?

14. Dịch vụ tư vấn tại Luật Tín Thành

15. Câu hỏi thường gặp

1. Luật Hôn nhân và Gia đình là gì?

Luật Hôn nhân và Gia đình quy định chế độ hôn nhân và gia đình, chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử giữa các thành viên trong gia đình, cũng như trách nhiệm của cá nhân, tổ chức, Nhà nước và xã hội trong việc xây dựng gia đình. Phạm vi điều chỉnh không chỉ dừng ở việc kết hôn hay ly hôn, mà còn bao gồm quan hệ giữa cha mẹ và con, nghĩa vụ cấp dưỡng, chế độ tài sản của vợ chồng và nhiều quan hệ pháp lý khác phát sinh trong đời sống gia đình.

2. Nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình

Pháp luật Việt Nam xác lập một số nguyên tắc nền tảng như hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng; tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các thành viên trong gia đình; bảo vệ bà mẹ và trẻ em. Đây là những nguyên tắc chi phối toàn bộ việc áp dụng pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình.

3. Điều kiện kết hôn hiện nay

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nam nữ muốn kết hôn phải đáp ứng các điều kiện cơ bản sau: nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên; việc kết hôn do hai bên tự nguyện quyết định; không bị mất năng lực hành vi dân sự; và không thuộc các trường hợp cấm kết hôn theo luật.

Việc đáp ứng đúng điều kiện kết hôn là cơ sở để quan hệ hôn nhân được pháp luật công nhận và bảo vệ. Nếu vi phạm điều kiện luật định, quan hệ đó có thể bị xem xét là trái pháp luật và kéo theo nhiều hệ quả pháp lý.

4. Các trường hợp bị cấm kết hôn

Pháp luật cấm các hành vi như kết hôn giả tạo, ly hôn giả tạo, tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn; người đang có vợ hoặc có chồng mà kết hôn với người khác; kết hôn giữa những người có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng thuộc trường hợp pháp luật cấm.

Việc nhận diện đúng các trường hợp cấm kết hôn giúp hạn chế rủi ro pháp lý và bảo đảm tính hợp pháp của quan hệ hôn nhân.

5. Thủ tục đăng ký kết hôn năm 2026

Thủ tục đăng ký kết hôn trong nước được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Hộ tịch 2014. Theo Điều 18, hai bên nam, nữ nộp tờ khai đăng ký kết hôn theo mẫu cho cơ quan đăng ký hộ tịch và cùng có mặt khi đăng ký kết hôn. Khi đủ điều kiện, công chức tư pháp – hộ tịch ghi việc kết hôn vào Sổ hộ tịch, cùng hai bên ký tên và trình Chủ tịch UBND cấp xã cấp Giấy chứng nhận kết hôn.

Về thời gian xử lý, với các việc hộ tịch không có thời hạn riêng, luật quy định giải quyết ngay trong ngày; nếu tiếp nhận sau 15 giờ mà chưa giải quyết ngay được thì trả kết quả trong ngày làm việc tiếp theo.

Trường hợp cần Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, giấy này có giá trị 06 tháng kể từ ngày cấp.

6. Quyền và nghĩa vụ của vợ chồng

Trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau; cùng nhau xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc. Vợ chồng bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trong quan hệ nhân thân, tài sản, việc chăm sóc và giáo dục con cái.

Đây là nhóm quy định quan trọng vì nhiều tranh chấp hôn nhân không chỉ phát sinh ở giai đoạn ly hôn mà còn từ chính việc không hiểu đúng quyền và nghĩa vụ trong thời kỳ hôn nhân.

7. Thủ tục ly hôn năm 2026 cần những gì?

Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án hoặc quyết định có hiệu lực của Tòa án. Thực tế thường gặp hai hướng chính là ly hôn thuận tình và ly hôn theo yêu cầu của một bên. Căn cứ và nguyên tắc giải quyết ly hôn vẫn được điều chỉnh bởi Luật Hôn nhân và Gia đình 2014; thủ tục tố tụng được thực hiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự.

Ở cấp độ bài trụ cột, cần hiểu ngắn gọn:

• Ly hôn thuận tình: hai bên cùng đồng ý ly hôn và đã thỏa thuận được các vấn đề liên quan.

• Ly hôn đơn phương: một bên yêu cầu Tòa án giải quyết khi hôn nhân không thể tiếp tục duy trì.

8. Làm sao để giành quyền nuôi con khi ly hôn?

Sau ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con. Việc ai trực tiếp nuôi con không được quyết định máy móc theo giới tính hay thu nhập đơn thuần, mà phải căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền thăm nom con và nghĩa vụ cấp dưỡng theo luật.

Trong thực tế, để bảo vệ yêu cầu nuôi con, cần chú ý đến các yếu tố như điều kiện chăm sóc, chỗ ở, thu nhập, thời gian dành cho con, môi trường học tập, sức khỏe, tâm lý và sự ổn định trong cuộc sống của trẻ.

9. Tài sản chung, tài sản riêng của vợ chồng

Pháp luật phân biệt rõ tài sản chung và tài sản riêng của vợ chồng. Về nguyên tắc, tài sản chung thường là tài sản do vợ chồng tạo ra, thu nhập do lao động, sản xuất, kinh doanh và các khoản thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân; tài sản riêng thường là tài sản có trước hôn nhân, được thừa kế riêng, tặng cho riêng hoặc được xác lập là sở hữu riêng theo luật.

Đây là phần rất dễ phát sinh tranh chấp, nhất là khi tài sản được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân nhưng đứng tên một người, hoặc tài sản riêng đã được nhập vào quá trình sử dụng chung.

10. Chia tài sản khi ly hôn theo nguyên tắc nào?

Khi ly hôn, việc chia tài sản trước hết dựa trên sự thỏa thuận của vợ chồng. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ giải quyết theo nguyên tắc luật định, có xem xét hoàn cảnh gia đình, công sức đóng góp của mỗi bên, bảo vệ quyền lợi chính đáng của vợ và con, cũng như các yếu tố thực tế của vụ việc.

Vì vậy, chia tài sản khi ly hôn không phải lúc nào cũng là “chia đôi tuyệt đối”, mà là chia trên cơ sở pháp luật và chứng cứ cụ thể.

11. Bảng so sánh ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương

Bảng này có giá trị định hướng ban đầu. Mỗi hồ sơ thực tế vẫn cần được đánh giá riêng theo tài liệu, chứng cứ và yêu cầu cụ thể.

12. Checklist hồ sơ thường cần chuẩn bị khi ly hôn

Tùy từng trường hợp cụ thể, hồ sơ có thể khác nhau, nhưng thực tế thường cần rà soát các nhóm giấy tờ sau:

Hồ sơ nhân thân

• Giấy tờ tùy thân của vợ, chồng

• Giấy tờ về nơi cư trú

• Giấy chứng nhận kết hôn

Hồ sơ về con chung

• Giấy khai sinh của con

• Tài liệu chứng minh điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng

• Tài liệu liên quan đến học tập, nơi ở, sinh hoạt của con nếu có tranh chấp

Hồ sơ về tài sản

• Giấy tờ nhà đất

• Đăng ký xe

• Sao kê tài khoản, hợp đồng vay, giấy tờ đầu tư

• Tài liệu chứng minh nguồn gốc tài sản chung hoặc tài sản riêng

Hồ sơ về nghĩa vụ tài chính

• Hợp đồng vay

• Giấy nhận nợ

• Chứng từ thanh toán

• Tài liệu về nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc hỗ trợ tài chính khác nếu có

13. Khi nào nên nhờ luật sư hôn nhân gia đình?

Việc tham khảo luật sư đặc biệt cần thiết khi vụ việc có tranh chấp về quyền nuôi con, tài sản có giá trị lớn, nợ chung phức tạp, một bên không hợp tác, có yếu tố bạo lực gia đình hoặc có yếu tố nước ngoài. Trong những trường hợp này, việc được tư vấn sớm giúp xác định đúng hướng xử lý, chuẩn bị hồ sơ đúng và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

14. Dịch vụ tư vấn tại Luật Tín Thành

Luật Tín Thành hỗ trợ tư vấn và giải quyết các vấn đề pháp lý trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, bao gồm:

• tư vấn điều kiện kết hôn và thủ tục đăng ký kết hôn

• tư vấn ly hôn thuận tình, ly hôn đơn phương

• tư vấn quyền nuôi con, cấp dưỡng

• tư vấn xác định tài sản chung, tài sản riêng

• hỗ trợ giải quyết tranh chấp chia tài sản khi ly hôn

• hỗ trợ soạn hồ sơ, đơn từ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp tại Tòa án.

LUẬT TÍN THÀNH
Số 169 Nguyễn Ngọc Vũ, Cầu Giấy, Hà Nội
Hotline/Zalo: 0947.162.678
Email: luattinthanh.com.vn@gmail.com
Website: www.luattinthanh.com.vn

Luật Tín Thành – Niềm tin của bạn, sứ mệnh của tôi.

15. Câu hỏi thường gặp

Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2026 có phải là luật mới không?

Không. Tính đến năm 2026, khung pháp lý cốt lõi vẫn là Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đang còn hiệu lực.

Điều kiện tuổi kết hôn hiện nay là bao nhiêu?

Nam phải từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ phải từ đủ 18 tuổi trở lên.

Đăng ký kết hôn có cần cả hai bên cùng có mặt không?

Có. Luật Hộ tịch quy định hai bên nam, nữ cùng có mặt khi đăng ký kết hôn.

Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân có giá trị bao lâu?

Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân có giá trị 06 tháng kể từ ngày cấp.

Sau ly hôn, ai được trực tiếp nuôi con?

Việc giao con cho ai trực tiếp nuôi được xem xét dựa trên quyền lợi về mọi mặt của con, không mặc nhiên thuộc về cha hoặc mẹ.

Chia tài sản khi ly hôn có bắt buộc chia đôi không?

Không phải mọi trường hợp đều chia đôi theo số học; việc chia còn phụ thuộc thỏa thuận và nguyên tắc giải quyết theo luật, có xem xét hoàn cảnh và công sức đóng góp của mỗi bên.

Xem thêm:

• Ly hôn hết bao nhiêu tiền? Án phí, thời gian và tài sản cần biết trước
• Ly hôn cần giấy tờ gì? Quy trình & thời gian giải quyết